Zeka Oyunlarını da Sevelim!
Kendisine bir oyun bulmasını isteyen bilgin satranç oyununu önüne getirdiğinde kendisinden ne istediğini sormuş kral. “ilk kare için bir pirinç tanesi ve sonraki her karede bir öncekinin iki katı kadar pirinç istemiş sadece” bilgin. Kral çok küçümsemiş isteği ama sonra krallığını da verse borçlu kalacakmış bilgine. Çünkü zeka oyunlarından bihabermiş kralımız. Her kare için sırasıyla vereceği pirinci hesap edememiş. 1, 2 , 4 , 8 , 16, 32, 64, 128, 256, 512, 1.024, 2.048, 4.096, 8.192, 16.384, 32.768, 65.536, 131.072, 262.144, 524.288 diye artan talebin 20. karesi civarında bayılmıştır sanırım kral, geriye kalan 44 kareyi düşününce.
Zeka oyunları binyıllardır hayatımızdalar. Şehrazatın binbirgece masallarından, bilmecelere, satrancın doğuş hikayesinden antik çağda oynanan masa oyunlarına, günümüzün kutu oyunlarından bilgisayar oyunlarına. Oyun severlerin bile daha az tercih edebildiği oyunlardır belki. Onları da sevelim, zeka oyunları zeka testleri değildir çünkü. Oyun kavramına en çok katkı yapan araştırmacılardan biri olan Johan Huizinga oyunu özetle şöyle tanımlamaktadır. Hangimiz bilmiyoruz ki bu soruyu ve cevabını “çarşıdan aldım bir tane, eve geldim bin tane”. Dilden dile nesilden nesile aktarageliyoruz.
“Oyun, özgürce razı olunan, ama tamamen emredici kurallara uygun olarak belirli zaman ve mekan sınırları içinde gerçekleştirilen, kendi özgün amacına sahip olan, bir gerilim ve sevinç duygusu ile ‘alışılmış hayat’tan başka türlü olmak’ bilincinin eşlik ettiği hayvan, çocuk ve yetişkinlerin katıldığı eylem ve faaliyettir. İster çocuklara ister yetişkinlere ait olsun, her oyun ancak tam bir ciddiyet içinde oynanabilir. Yetişkin kişi tıpkı çocuk gibi, zevk ve rahatlama için, ciddi hayat düzeyinin altında oyun oynamaktadır. Oyunlar, insan özgürlüğünün bir ifadesidir” (Huizinga, 1966).
Zeka oyunları da diğer tüm oyunlar gibi hem çocuklara hem de yetişkinlere hitap etmektedir. Zeka oyunları en kısa tanımıyla zeka yardımıyla çözülebilecek eğlenme/öğrenme amacıyla oynanan oyunlardır, amacı salt bilgiyi ölçmek değildir. Sorular akıl yürütme, yaratıcılık, ipuçlarından yararlanma, odaklanma, problem çözme, araştırma, eleştirel düşünme, sabır gibi beceriler yardımıyla çözülebilmektedir.
Zeka oyunlarında, sorularında kullanılabilecek stratejiler hayatta karşılaşılan problemlerde de kullanılabilir. Asıl problem hangi stratejinin nerede nasıl kullanılacağıdır ki bu da zeka göstergesi olabilir. Zeka testleri ile zeka oyunlarının karıştırılması da biraz bundan kaynaklanır. Zeka oyunlarından uzak durulmasının sebebi zeka testi olarak algılanmasıdır. Futbolu iyi oynayamayan, Tabu oyununu iyi oynayamayan olduğu gibi zeka oyunlarını da iyi oynayamamak ona gösterilen ilgi ve zamana bağlıdır, zekamıza değil. Bu sorularla, oyunlarla tanışıklığı fazla olanın benzer soruları da daha hızlı bileceği açıktır.
ANDOLKAUZHAMLIRF
Bazen dikkat, doğru okuma, farklı bakma gerektirir bu sorular, aslında yukarıda bir soru yoktur. Ya da cevap sorunun içindedir. D,o,k,u,z,h,a,r,f harflerini çıkardığımızda kalan harfler "anlamlı" kelimesini oluşturmaktadır.
Bazen soru yanlıştır, bizi hataya sürükler, doğru kurgu, olayı gözden geçirme doğru cevabı buldurur. Çünkü 3 kişi 9’ar TL’den 27 TL ödeme yapmışlar, bunun 25’ini hesap için 2’sini bahşiş için ödemişler. Toplam 27 TL. Soru cümlesi hatalıdır.
Bazen soru yönlendirir bizi, kısıtlar, içinden çıkılamaz hale getirmeyi hedefler. Haftanın 7 günü de sayılmış durumda ne kaldı ki geriye diye düşündürür. Herkes cevabı bilse de bu soruya ait olduğunu bulamayabilir. Dün, bugün, yarın. Bayramın birinci günü, ikinci günü, üçüncü günü…
Son 10 yıldır zeka oyunları MEB müfredatına da girdi ders olarak, yaşlı müfredatına da girdi sudoku olarak. Tübitak’ın Bilim ve Teknik Dergisi’nde yayınlanmaya başlamıştır ilk olarak. Özellikle Selçuk Alsan ve Emrehan Halıcı bu alanda öncülük ederek zeka oyunlarının sevilmesine katkı sağladılar. Özellikle internetin yaygınlaşması ile birlikte çok sayıda soru severlerin beğenisine sunulmuştur. Zeka oyunlarına kitaplar, dergiler, gazeteler ve web sayfaları aracılığıyla ulaşılabilmektedir. Zeka sorusu yazmak ayrı bir beceri iken sudoku gibi bir zeka oyunu yaratmak apayrı bir beceridir.
21. yüzyıl becerileri olarak tanımlanan eleştirel düşünme, merak, sabır, dayanıklılık, yaratıcılık, dil becerileri, bilgi ve teknolojiyi kullanma, üç boyutlu düşünme, problem çözme ve karar alma gibi birçok beceriyi öğrenmeyi kolaylaştıran, keskinleştiren ve en önemlisi beyni esnek düşünmeye alıştıran Zeka Oyunları’na haftada 15-30 dakika ayırmak, kendimizi eğlendirmek ve belki geliştirmek için zaman ayırmaktır.
Zeka oyunlarını kendi başınıza oynamak çözmek zorunda değilsiniz, aynı oyunu zamana karşı yarışarak başkalarıyla oynayabileceğiniz gibi kutu oyunlarını da hep birlikte oynayabilirsiniz.
Settlers of Catan Jenga Abalone Gizli Hedef
Reversi Colorage Quoridor Q-Bitz
Mangala Tabu Flip The Fun Dixit
Codenames Hoppers Tangram Katamino
Quarto Hanoi Kuleleri Cluedo Scrabble
Acaba Ben Neyim Look Look Rush Hour Apartmanlar
Kelime Avı Take It Easy Monopoly Satranç
Go Dama Çit Apartmanlar
Sudoku Sihirli Piramit ABC Bağlamaca Kare karalamaca
Kakuro Üç taş Dokuz taş Kibrit oyunları
Eşini bulmaca Kendoku Tetromino Mantık Karesi
Nehir/köprü geçme Nim Taktix Tic Tac Toe …
Zeka soruları ile soğuk espriler de kardeştir bu arada. Mesela uçan köpeğe ne denir? Biraz Türkçe, biraz bilgi aktarma, biraz esneklikle hav-uç.
Oyunla kalın…
Paylaş: